Khi nhắc đến các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất nuôi tôm, nhiều người thường quan tâm đến thức ăn, con giống hoặc chế phẩm vi sinh. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của nhiều kỹ sư nuôi trồng thủy sản, oxy hòa tan (Dissolved Oxygen – DO) mới là yếu tố nền tảng quyết định sức khỏe của tôm và sự ổn định của toàn bộ hệ sinh thái ao nuôi.
Oxy không chỉ cần cho tôm hô hấp mà còn cần cho vi khuẩn có lợi, quá trình phân hủy chất hữu cơ và chu trình chuyển hóa nitơ. Khi oxy giảm, hàng loạt vấn đề sẽ xảy ra đồng thời như khí độc tăng, đáy ao nhanh ô nhiễm và tôm giảm sức đề kháng.
Hiểu đúng về oxy hòa tan sẽ giúp người nuôi chủ động phòng ngừa rủi ro và nâng cao hiệu quả nuôi.
Oxy hòa tan là gì?
Oxy hòa tan là lượng oxy có trong nước mà tôm, cá và các vi sinh vật có thể sử dụng để hô hấp.
Đơn vị đo thường là mg/L (miligam trên lít).
DO không cố định mà thay đổi liên tục theo:
– Thời gian trong ngày.
– Mật độ tảo.
– Nhiệt độ nước.
– Mật độ nuôi.
– Hoạt động của quạt nước.
– Thời tiết.
Oxy trong ao đến từ đâu?
Nguồn oxy chủ yếu gồm:
1. Quang hợp của tảo
Ban ngày, tảo sử dụng ánh sáng để quang hợp và tạo ra oxy.
Đây là nguồn oxy tự nhiên lớn nhất trong nhiều ao nuôi.
Tuy nhiên, ban đêm tảo lại hô hấp và tiêu thụ oxy.
2. Sự khuếch tán từ không khí
Một lượng oxy sẽ hòa tan từ không khí vào nước.
Hiệu quả quá trình này tăng lên khi mặt nước được khuấy trộn.
3. Quạt nước và hệ thống sục khí
Đây là nguồn bổ sung oxy chủ động, đặc biệt quan trọng trong nuôi mật độ cao.
Vì sao oxy thường giảm mạnh vào rạng sáng?
Đây là thời điểm nguy hiểm nhất trong ngày.
Sau cả một đêm:
– Tảo hô hấp.
– Tôm hô hấp.
– Vi khuẩn phân hủy chất hữu cơ.
– Các sinh vật khác cũng tiêu thụ oxy.
Trong khi đó, không còn ánh sáng để tảo quang hợp tạo oxy.
Do đó, oxy thường thấp nhất vào khoảng 3–6 giờ sáng.
Đây là lý do người nuôi cần đặc biệt chú ý vận hành quạt nước vào ban đêm.
Khi oxy thấp, điều gì sẽ xảy ra?
Nếu DO giảm xuống dưới ngưỡng phù hợp:
– Tôm giảm ăn.
– Tôm nổi đầu hoặc tập trung quanh quạt nước.
– Quá trình phân hủy hiếu khí suy giảm.
– Khí độc NH₃ và H₂S dễ tăng.
– Vi khuẩn kỵ khí phát triển mạnh.
– Tôm chậm lớn và dễ mắc bệnh.
Mối liên hệ giữa oxy và chế phẩm vi sinh
Đây là điều rất nhiều người nuôi chưa để ý.
Phần lớn các vi sinh vật có lợi dùng để xử lý nước và đáy ao hoạt động tốt trong điều kiện có đủ oxy.
Nếu ao thiếu oxy:
– Khả năng phân hủy chất hữu cơ giảm.
– Hiệu quả của vi sinh giảm theo.
– Khí độc dễ tích tụ.
Vì vậy, trước khi đánh giá vi sinh có hiệu quả hay không, cần kiểm tra điều kiện oxy của ao.
Những sai lầm thường gặp
– Chỉ mở quạt nước khi thấy tôm nổi đầu.
– Tắt quạt quá sớm vào buổi sáng.
– Cho rằng nước trong là oxy cao.
– Không kiểm tra DO định kỳ.
– Đầu tư nhiều vào chế phẩm nhưng bỏ qua hệ thống cung cấp oxy.
Khuyến nghị của kỹ sư
Để duy trì oxy ổn định, người nuôi nên:
– Theo dõi DO định kỳ bằng thiết bị đo.
– Vận hành quạt nước phù hợp với mật độ nuôi.
– Hạn chế để chất hữu cơ tích tụ quá nhiều.
– Quản lý tảo hợp lý.
– Kết hợp sử dụng chế phẩm vi sinh với việc đảm bảo oxy hòa tan.
Hỏi – Đáp nhanh
Hỏi: Tôm nổi đầu vào sáng sớm có phải lúc nào cũng do thiếu oxy?
Đáp: Không. Thiếu oxy là một nguyên nhân phổ biến, nhưng hiện tượng này cũng có thể liên quan đến khí độc, bệnh hoặc biến động môi trường. Cần kiểm tra các chỉ tiêu nước để xác định nguyên nhân trước khi xử lý.
Hỏi: Đánh vi sinh có làm tăng oxy không?
Đáp: Không trực tiếp. Vi sinh không tạo oxy. Tuy nhiên, khi góp phần phân hủy chất hữu cơ và ổn định môi trường về lâu dài, nhu cầu tiêu thụ oxy do chất thải có thể giảm.
Kết luận
Oxy hòa tan là nền tảng của một ao nuôi khỏe mạnh. Không chỉ tôm mà cả hệ vi sinh vật có lợi cũng phụ thuộc vào nguồn oxy này để hoạt động hiệu quả.
Quản lý tốt oxy hòa tan đồng nghĩa với việc tạo điều kiện cho chu trình sinh học trong ao vận hành ổn định, hạn chế khí độc và giúp tôm phát triển bền vững.