Trong các bài trước, chúng ta đã biết rằng vi sinh vật là “đội công nhân” giúp phân hủy chất hữu cơ trong ao nuôi.
Tuy nhiên, không phải tất cả vi sinh đều giống nhau.
Có những vi sinh cần oxy để sống, nhưng cũng có những vi sinh lại phát triển mạnh khi không có oxy.
Hiểu được sự khác nhau giữa hai nhóm này sẽ giúp người nuôi biết cách quản lý đáy ao hiệu quả hơn và sử dụng chế phẩm vi sinh đúng mục đích.
Vi sinh hiếu khí là gì?
Vi sinh hiếu khí là những vi sinh vật cần oxy hòa tan để sinh trưởng và hoạt động.
Khi có đủ oxy, chúng phát triển rất nhanh và phân hủy chất hữu cơ hiệu quả.
Nhiều chủng Bacillus được sử dụng trong nuôi tôm thuộc nhóm này.
Đây cũng là nhóm vi sinh phổ biến trong các chế phẩm xử lý nước và xử lý đáy ao.
Vi sinh yếm khí là gì?
Ngược lại, vi sinh yếm khí là những vi sinh vật có thể sống và hoạt động trong môi trường rất ít hoặc không có oxy.
Chúng thường phát triển ở:
Lớp bùn đáy dày.
Góc ao ít lưu thông nước.
Những nơi tích tụ nhiều chất hữu cơ.
Nhóm này vẫn có vai trò trong tự nhiên, nhưng nếu phát triển quá mạnh trong ao nuôi thì dễ làm phát sinh các khí độc.
Hai nhóm vi sinh đều có vai trò trong tự nhiên
Nhiều người cho rằng vi sinh yếm khí hoàn toàn có hại.
Điều này không chính xác.
Trong tự nhiên, cả vi sinh hiếu khí và vi sinh yếm khí đều tham gia vào vòng tuần hoàn vật chất.
Điều quan trọng là sự cân bằng.
Khi ao nuôi được quản lý tốt, vi sinh hiếu khí chiếm ưu thế ở lớp nước và bề mặt đáy ao, giúp chất hữu cơ được phân hủy theo hướng có lợi.
Nếu đáy ao thiếu oxy kéo dài, vi sinh yếm khí sẽ phát triển mạnh hơn và nguy cơ phát sinh khí độc sẽ tăng lên.
Vì sao người nuôi luôn cố gắng tăng oxy?
Quạt nước không chỉ giúp tôm hô hấp.
Một vai trò rất quan trọng khác là cung cấp oxy cho hệ vi sinh hiếu khí.
Khi oxy được cung cấp đầy đủ:
Chất hữu cơ được phân hủy nhanh hơn.
Bùn đáy tích tụ chậm hơn.
Hạn chế sự phát triển của vi sinh yếm khí.
Giảm nguy cơ hình thành khí độc.
Nói cách khác, quạt nước không chỉ phục vụ tôm mà còn phục vụ cả hệ vi sinh có lợi trong ao.
Điều gì xảy ra khi đáy ao bị thiếu oxy?
Ban đầu, người nuôi thường không nhận thấy sự thay đổi.
Nhưng bên dưới lớp bùn, oxy dần cạn kiệt.
Lúc này:
Vi sinh hiếu khí giảm hoạt động.
Vi sinh yếm khí bắt đầu chiếm ưu thế.
Chất hữu cơ phân hủy chậm hơn.
Khí độc có xu hướng tích tụ.
Nếu tình trạng này kéo dài, đáy ao sẽ xuất hiện màu đen và có mùi hôi khi khuấy lên.
Đó là dấu hiệu cho thấy môi trường đáy đang mất cân bằng.
Có phải cứ bổ sung nhiều vi sinh là đủ?
Câu trả lời là không.
Vi sinh giống như những người công nhân.
Muốn họ làm việc hiệu quả thì phải có môi trường phù hợp.
Nếu đáy ao thiếu oxy, pH biến động lớn hoặc chất hữu cơ tích tụ quá nhiều, hiệu quả của vi sinh sẽ giảm đáng kể.
Do đó, sử dụng vi sinh luôn cần kết hợp với:
Quản lý lượng thức ăn.
Duy trì oxy hòa tan.
Vận hành quạt nước hợp lý.
Hút bùn hoặc siphon đáy khi cần.
Theo dõi các chỉ tiêu môi trường.
Hiểu đúng để sử dụng vi sinh hiệu quả
Nhiều người chỉ nhớ rằng:
“Có khí độc thì đánh vi sinh.”
Nhưng cách làm hiệu quả hơn là:
Tạo điều kiện để vi sinh hiếu khí luôn hoạt động mạnh ngay từ đầu.
Khi đó, chất hữu cơ sẽ được xử lý sớm, trước khi trở thành nguồn phát sinh khí độc.
Đây chính là nguyên tắc “phòng bệnh hơn chữa bệnh” trong quản lý môi trường ao nuôi.
Kết Luận
Vi sinh hiếu khí và vi sinh yếm khí đều tồn tại tự nhiên trong ao nuôi.
Điều người nuôi cần làm không phải là loại bỏ hoàn toàn một nhóm nào, mà là tạo điều kiện để vi sinh có lợi chiếm ưu thế.
Một ao nuôi có đủ oxy, lượng chất hữu cơ được kiểm soát và hệ vi sinh cân bằng sẽ ổn định hơn, ít phát sinh khí độc và tạo môi trường thuận lợi cho tôm phát triển.